Name: Kalkulator Nadnerczy
Creator: dr n. med. Ryszard Katroń

Informacja medyczna

Kalkulator edukacyjny — nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Kortyzol pobierać rano 6:00–8:00, min. 24h po odstawieniu hydrokortyzonu, methylprednizolonu i prednizonu. Punkty odcięcia wg Świątkowskiej-Stodulskiej, Błauta, Sworczaka oraz Siekierskiej-Hellmann, Obołończyka, Sworczaka.

⏰ Godzina pobrania kortyzolu

Kortyzol133–537 nmol/l

nmol/l ·

ACTH (opcjonalnie)7,2–63,3 pg/ml

pg/ml ·

DHEA-S (opcjonalnie)70–492 µg/dl

µg/dl

Wprowadź wyniki testów stymulacyjnych / supresyjnych. Każdy test oceniany jest niezależnie.

💉

Test Synacthenem (1–24 ACTH)

Diagnostyka niedoczynności nadnerczy · Synacthen 250 µg i.v.

▾

Kliniczne punkty odcięcia (Świątkowska-Stodulska, str. 309)

Kortyzol po 30' lub 60' ≥ 20 µg/dl (551 nmol/l) → prawidłowa rezerwa nadnerczowa
LUB przyrost od wartości wyjściowej ≥ 9 µg/dl (222 nmol/l) → prawidłowa rezerwa
Brak wzrostu w obu kryteriach → niedoczynność nadnerczy

Kortyzol wyjściowynmol/l

Kortyzol po 30'nmol/l

Kortyzol po 60'nmol/l

🌙

Test hamowania overnight DXM

Skrining zespołu Cushinga · DXM 1 mg p.o. o 23:00

▾

Kliniczne punkty odcięcia (Siekierska-Hellmann, str. 324–325)

Kortyzol rano (8:00) < 50 nmol/l (1,8 µg/dl) → wyklucza Cushinga
Kortyzol rano ≥ 50 nmol/l (1,8 µg/dl) → podejrzenie Cushinga → LDDST
Fałszywe wyniki: otyłość, alkoholizm, depresja, estrogeny, CBG↑, fenobarbital, fenytoina

Kortyzol rano po DXM 1 mgnmol/l

⚗️

LDDST — Test Liddle'a I

Potwierdzenie Cushinga · DXM 0,5 mg co 6h przez 2 doby

▾

Kliniczne punkty odcięcia (Siekierska-Hellmann, str. 325)

Kortyzol 3. dnia rano < 1,8 µg/dl (50 nmol/l) → wyklucza Cushinga
UFC < 27 nmol/dobę → wyklucza Cushinga (88% swoistość, 100% czułość)
Brak hamowania → potwierdza hiperkortyzolemię → ocena etiologii (ACTH-zależny/niezależny)

Kortyzol poranny (3. dzień)nmol/l

UFC dobowenmol/dobę

🔬

HDDST — Różnicowanie Cushing vs EAS

DXM 8 mg p.o. o 23:00 · Dokładność 70–80%

▾

Kliniczne punkty odcięcia (Siekierska-Hellmann, str. 325)

Supresja kortyzolu > 50% wartości wyjściowej → choroba Cushinga (guz przysadki)
Supresja ≤ 50% → EAS lub guz nadnercza (ACTH-niezależny)
Dokładność diagnostyczna: 70–80%

Kortyzol wyjściowynmol/l

Kortyzol po DXM 8 mgnmol/l

🧬

Test z CRH — Różnicowanie Cushing vs EAS

CRH 1 µg/kg m.c. i.v. · Próbki co 15 min przez 2h

▾

Kliniczne punkty odcięcia (Siekierska-Hellmann, str. 326)

Kortyzol max > 20% powyżej wartości podstawowej I ACTH max > 50% podstawy → choroba Cushinga
Brak wzrostu kortyzolu i ACTH → EAS

Kortyzol wyjściowynmol/l

Kortyzol max (po CRH)nmol/l

ACTH wyjściowypg/ml

ACTH max (po CRH)pg/ml

Kliniczne punkty odcięcia wg: Świątkowska-Stodulska R., Błaut K., Sworczak K. — Niedoczynność kory nadnerczy (str. 308–314) · Siekierska-Hellmann M., Obołończyk Ł., Sworczak K. — Nadczynność kory nadnerczy (str. 315–328) · Lewandowski K., Lewiński A. — Ograniczenia w laboratoryjnej diagnostyce hormonalnej (str. 62–65)

Diagnostyka chorób nadnerczy wymaga precyzji. Pojedynczy wynik kortyzolu rzadko mówi całą prawdę — dlatego endokrynolodzy stosują testy dynamiczne: test Synacthenem (diagnostyka niedoczynności), nocny test hamowania deksametazonem (screening Cushinga), test Liddle'a, HDDST i test z CRH.

Ten kalkulator to jedyne narzędzie w polskim internecie, które łączy ocenę trzech parametrów podstawowych (kortyzol poranny, ACTH, DHEA-S) z interpretacją pięciu testów dynamicznych — z punktami odcięcia opartymi na aktualnych wytycznych i pracach polskich autorów (Sworczak, Świątkowska-Stodulska, Siekierska-Hellmann).

Kiedy warto zbadać nadnercza? Przy uporczywym zmęczeniu, przyrostach masy ciała mimo diety, zaburzeniach ciśnienia, trądziku lub nadmiernym owłosieniu (u kobiet), a także przy podejrzeniu zespołu Cushinga lub niedoczynności nadnerczy (choroby Addisona).

Kalkulator przeznaczony zarówno dla pacjentów (ocena podstawowych wyników) jak i lekarzy (interpretacja testów dynamicznych).

Opracowanie: endokrynolog dr n. med. Ryszard Katroń — pasterzhormonow.pl